उज्ज्वलांना पुन्हा चुलीचा आधार

गॅस सिलिंडर परवडेनासा; ग्रामीण भागात लाकूडफाटा जमवण्याची धावपळ

| अलिबाग | प्रतिनिधी |

आर्थिकदृष्ट्या कमकुवत कुटुंबातील महिलांना चुलीतील धुरापासून मुक्ती मिळावी, महिलांचे आरोग्य सुधारावे आणि पर्यावरण संरक्षणाला हातभार लागावा, या उद्देशाने केंद्र सरकारने 2016 मध्ये ‘प्रधानमंत्री उज्ज्वला गॅस योजना’ सुरू केली होती. या योजनेमुळे ग्रामीण व दुर्गम भागात स्वयंपाकासाठी गॅसचा वापर वाढला. काही वर्षांपूर्वी तीन मोफत गॅस सिलिंडर देण्याची योजनाही राबवण्यात आली होती. मात्र, सध्या या सवलती बंद झाल्याने आणि घरगुती गॅसच्या किमती सातत्याने वाढत असल्याने उज्ज्वला लाभार्थ्यांना पुन्हा चुलीचा आधार घ्यावा लागत असल्याचे चित्र रायगड जिल्ह्यात दिसून येत आहे.

ग्रामीण भागातील अनेक घरांमध्ये गॅस शेगडी व सिलिंडर उपलब्ध असले तरी रिफिलिंगचा खर्च परवडत नसल्याने सिलिंडर रिकामेच पडून आहेत. परिणामी महिलांनी पुन्हा चुलीवर स्वयंपाक करण्यास सुरुवात केली आहे. त्यामुळे लाकूडफाटा जमवण्यासाठी गावोगावी महिलांची भल्या पहाटे जंगलात धावपळ सुरू आहे. हा लाकूडफाटा सरपण म्हणून साठवून ठेवला जात असून त्यामुळे वनसंपदेवरही ताण येत आहे. वृक्षतोड कमी व्हावी, इंधनासाठी जंगलांवरील अवलंबित्व घटावे आणि महिलांना धुरामुळे होणाऱ्या श्वसनविकारांपासून संरक्षण मिळावे, या हेतूने उज्ज्वला योजना प्रभावीपणे राबवण्यात आली होती.

रायगड जिल्ह्यात या योजनेला मोठा प्रतिसाद मिळाला. प्रारंभी कोणतेही शुल्क न आकारता गॅस शेगडी व सिलिंडर वितरित करण्यात आले. मात्र, त्यानंतर प्रत्येक रिफिलिंगसाठी बाजारभावानुसार पैसे भरावे लागल्याने गरीब कुटुंबांवरील आर्थिक ताण वाढला. महागाईच्या झळांमुळे अनेक महिलांनी गॅसचा वापर मर्यादित केला असून चुलीवरच स्वयंपाक करणे त्यांना भाग पडत आहे. तज्ज्ञांच्या मते, या परिस्थितीचा थेट परिणाम महिलांच्या आरोग्यावर आणि पर्यावरणावर होत आहे. त्यामुळे उज्ज्वला लाभार्थ्यांसाठी पुन्हा सवलती, अनुदान किंवा मोफत/अल्पदरातील सिलिंडर योजना सुरू करण्याची गरज व्यक्त होत आहे.

63 हजार 784 गॅस जोडणी
रायगड जिल्हा उज्ज्वला गॅस कनेक्शन देण्यात राज्यात अव्वल ठरला होता. कमी कागदपत्रांत मोफत शेगडी व गॅस सिलिंडर मिळत असल्याने पहिल्या दोन वर्षांत मागणीत मोठी वाढ झाली. प्रत्येक गृहिणीला घरात गॅस कनेक्शन असावे, या अपेक्षेतून जिल्ह्यात आतापर्यंत 63 हजार 784 उज्ज्वला गॅस कनेक्शन वितरित करण्यात आले आहेत.

उज्जला योजनेंतर्गत गॅस जोडण्या
अलिबाग 5078,  कर्जत 10460, खालापूर 8628, महाड 6153, माणगाव 3475, म्हसळा 4521, मुरुड 1161, सुधागड 1915, पनवेल 3947, पेण 10293, पोलादपुर 787, रोहा 5498, श्रीवर्धन 4736, तळा 1385, उरण 1844, एकूण 69881