फ्लेमिंगो तलावांचे होणार संवर्धन

| नवी मुंबई | प्रतिनिधी |

नवी मुंबईतील डीपीएस परिसरातील फ्लेमिंगो तलावाच्या संवर्धनासाठी शहर विकास आराखडे करण्याचे स्पष्ट निर्देश राष्ट्रीय हरित लवादाने सिडकोला दिले आहेत. लवादाने नियुक्त केलेल्या संयुक्त तपासणी समितीने भरती-ओहोटीच्या पाण्याचा नैसर्गिक व अखंड प्रवाह राखणे, तसेच स्थलांतरित पक्ष्यांच्या अधिवासाचे संरक्षण होईल अशा पद्धतीने विकास नियोजन करण्यावर भर दिला आहे.

या समितीने नवी मुंबई महानगरपालिकेलाही तलाव परिसरातील दुरुस्ती व संवर्धनात्मक उपाययोजना तातडीने हाती घेण्याचे निर्देश दिले आहेत. मात्र, सिडकोकडून किनारी नियमन क्षेत्र निर्बंधांचा दाखला देत तलावातील महत्त्वाच्या पाण्याच्या वाहिनीची दुरुस्ती रखडल्याचे समोर आले आहे. परिणामी, एक प्रमुख जलवाहिनी अद्याप बंद असून मँग्रोव्ह परिसरात शेवाळ साचले आहे. यामुळे फ्लेमिंगोंना सुरक्षित उतरणीसाठी आवश्यक परिस्थिती निर्माण होत नसल्याची माहिती नॅटकनेक्ट फाउंडेशनचे संचालक बी. एन. कुमार यांनी दिली.

नवी मुंबई पर्यावरण संरक्षण संस्थेचे संदीप दरीन यांनीही यावर चिंता व्यक्त करत, ”तलावात विषारी शेवाळ साचल्यामुळे फ्लेमिंगो तलावावर न उतरता वरूनच उडून जात आहेत,”असे सांगितले. या पार्श्वभूमीवर नॅटकनेक्ट फाउंडेशनने राज्य पाणथळ प्राधिकरणाकडे औपचारिक तक्रार दाखल केली आहे. ”लवादाच्या निर्देशांचे उल्लंघन सुरू राहिल्यास हा प्रकार न्यायालयाचा अवमान ठरू शकतो,” असा इशारा कुमार यांनी दिला. राज्यस्तरीय समितीने यापूर्वीच या परिसराला संवर्धन राखीव दर्जा देण्याची शिफारस केली असून पाण्याचा प्रवाह कायम राखण्याचे आदेश दिले होते, त्याकडेही दुर्लक्ष झाल्याचे त्यांनी नमूद केले.

गेल्या वर्षी तलावात सात फ्लेमिंगोंच्या मृत्यूच्या घटनेनंतर या प्रकरणाची गंभीर दखल घेत राष्ट्रीय हरित लवादाच्या पश्चिम विभागीय खंडपीठाने संयुक्त समितीची स्थापना केली होती. वन विभाग, राज्य आर्द्रभूमी प्राधिकरण, ठाणे जिल्हाधिकारी कार्यालय, नवी मुंबई महानगरपालिका आणि सिडकोचे प्रतिनिधी या समितीत सहभागी होते. समितीने प्रकाश प्रदूषणाचाही मुद्दा अधोरेखित केला आहे. कृत्रिम प्रकाशाचा स्थलांतरित पक्ष्यांच्या वर्तनावर होणारा परिणाम लक्षात घेता या विषयावर सखोल अभ्यास करण्याची शिफारस करण्यात आली आहे.

28 एप्रिल 2026 रोजीच्या आदेशात न्यायमूर्ती दिनेश कुमार सिंह आणि तज्ज्ञ सदस्य डॉ. सुजीत कुमार बाजपेयी यांनी समितीचा अहवाल नोंदवून सिडकोला पक्षी शास्त्रातील तज्ज्ञ संस्थेकडून सविस्तर अभ्यास करून दोन महिन्यांत अहवाल सादर करण्याचे निर्देश दिले आहेत. विमानतळाच्या सुरक्षेच्या दृष्टीने फ्लेमिंगोंच्या हालचालींचा संभाव्य परिणामही तपासण्याचे आदेश देण्यात आले आहेत. दरम्यान, माहिती अधिकारातून मिळालेल्या नोंदींनुसार, मुंबई नैसर्गिक इतिहास संस्थेने यापूर्वीच या संदर्भातील शंका दूर केल्या असल्याचे समोर आले आहे. ठाणे खाडी परिसरातील स्थलांतरित पक्षी सामान्यतः 50 मीटरपेक्षा कमी उंचीवर उडतात, तर विमाने त्यापेक्षा अधिक उंचीवर उड्डाण करतात, असे या संस्थेने स्पष्ट केले आहे.

डीपीएस, एनआरआय आणि टीएस चाणक्य परिसरातील तलाव हे स्थलांतरित पक्ष्यांसाठी महत्त्वाचे विसावास्थान मानले जातात. भरतीच्या वेळी हे तलाव पक्ष्यांसाठी सुरक्षित अधिवास निर्माण करतात. त्यामुळे या आर्द्रभूमींचे संरक्षण करणे अत्यावश्यक असल्याचे पर्यावरणतज्ज्ञांचे मत आहे. एकूणच, फ्लेमिंगो तलाव संवर्धनाचा प्रश्न गंभीर बनत असून, लवादाच्या आदेशांची अंमलबजावणी कितपत होते याकडे आता सर्वांचे लक्ष लागले आहे.