हायड्रोजन ट्रेनने घडवला इतिहास

चीनला मागे टाकत ठरली गेमचेंजर; तंत्रज्ञानात भारताचा मोठा विजय!

| नवी दिल्ली | वृत्तसंस्था |

हायड्रोजनवर चालणारी इंजिने बनवण्यात भारताने चीनला मागे टाकले आहे. देशात शून्य-उत्सर्जन तंत्रज्ञान असलेल्या हायड्रोजन ट्रेनची चाचणी सुरू झाली आहे. भारतीय रेल्वेने जगातील सर्वात जास्त हॉर्सपॉवर असलेले हायड्रोजन इंजिन तयार केल्याचा दावा करण्यात आला आहे. रेल्वे मंत्री अश्विनी वैष्णव यांनी ट्विट केले की, भारताची पहिली हायड्रोजन ट्रेन लवकरच येत आहे.

सप्टेंबर 2022 मध्ये हायड्रोजनवर चालणाऱ्या गाड्या सुरू करणारा जर्मनी हा पहिला देश होता. जर्मनी, फ्रान्स, स्वीडन आणि चीननंतर ही हायड्रोजन इंजिन ट्रेन विकसित करणारा भारत हा पहिला देश असेल. त्याची खासियत अशी आहे की, जगातील कोणत्याही देशाने त्याच्या इंजिनच्या तुलनेत इतक्या उच्च अश्वशक्तीचे इंजिन विकसित केलेले नाही. या गाड्यांमध्ये 500 ते 600 अश्वशक्तीचे ट्रेन इंजिन आहे.

अश्विनी वैष्णव म्हणाले की, हा उपक्रम जागतिक हरित क्रांतीच्या नकाशावर भारताला दृढपणे स्थापित करेल आणि 2070 पर्यंत निव्वळ शून्य कार्बन उत्सर्जन लक्ष्याच्या दिशेने एक महत्त्वाचा टप्पा ठरेल. जुलैच्या सुरुवातीला, अश्विनी वैष्णव म्हणाले होते की, चेन्नईतील आयसीएफ येथे पहिल्या हायड्रोजन-चालित कोचची यशस्वी चाचणी घेण्यात आली. भारत 1200 एचपी हायड्रोजन ट्रेन विकसित करत आहे. यामुळे भारत हायड्रोजन-चालित ट्रेन तंत्रज्ञानातील आघाडीच्या देशांपैकी एक बनेल.

भारताच्या हायड्रोजन इंजिनची क्षमता 2600 प्रवाशांना वाहून नेण्याची आहे. हॉर्सपॉवरच्या बाबतीतही ते सर्वोत्तम आहे. दुसरीकडे, चीनने शून्य-उत्सर्जन तंत्रज्ञानावर चालणारी आणि हायड्रोजनवर चालणारी त्यांची हाय-स्पीड ट्रेन सादर केली आहे, ज्याचा कमाल वेग ताशी 200 किलोमीटर (124 मैल) आहे. जर्मनीतील बर्लिन येथे आयोजित वाहतूक तंत्रज्ञान व्यापार मेळा इनोट्रान्स 2024 मध्ये चीनने आपल्या देशातील पहिल्या ट्रेनचे अनावरण केले. भारतातील चार डब्यांच्या हायड्रोजन ट्रेनचा वेग ताशी 160 किलोमीटर (99 मैल) आहे आणि ती 15 मिनिटांत पूर्ण इंधन भरून 1,200 किलोमीटर अंतर कापू शकते. या ट्रेनच्या डिझाइनमुळे ती 1 हजारहून अधिक प्रवासी वाहून नेण्याची क्षमता देते. या ट्रेनचे पहिले ऑपरेशन हरियाणातील जिंद आणि सोनीपत दरम्यान असेल. लांबी आणि पायाभूत सुविधांच्या बाबतीत हा मार्ग योग्य मानला गेला आहे.

देशातील पहिली शून्य-उत्सर्जन ट्रेन या मार्गावर धावेल, जी भविष्यात इतर विद्युतीकृत आणि वारसा मार्गांवर तैनातीसाठी एक चाचणी मॉडेल बनेल. ही ट्रेन भारतीय रेल्वेच्या महत्त्वाकांक्षी हायड्रोजन फॉर हेरिटेज कार्यक्रमाचा एक भाग आहे. ज्याचा उद्देश पर्यावरण-संवेदनशील आणि निसर्गरम्य मार्गांवर रेल्वे प्रवास डीकार्बोनाइज करणे आहे. त्यात शिमला-कालका, दार्जिलिंग आणि ऊटीसारखे मार्ग समाविष्ट आहेत.

80 कोटी रुपयांची ट्रेन
या कार्यक्रमांतर्गत 35 हायड्रोजन ट्रेन बांधल्या जातील. प्रत्येक ट्रेनची किंमत 80 कोटी रुपये असेल. प्रत्येक मार्गावर हायड्रोजन रिफ्युएलिंग आणि देखभाल सुविधांसाठी 70 कोटी रुपये वाटप केले जातील. हायड्रोजनवर चालणाऱ्या गाड्या केवळ पाण्याची वाफ उत्सर्जित करतात. ज्यामुळे त्या डिझेलवर चालणाऱ्या गाड्यांसाठी पर्यावरणपूरक पर्याय बनतात. हरियाणातील जिंद आणि सोनीपत दरम्यान त्याची दोलन चाचणी घेतली जाईल. या चाचणी दरम्यान, ही ट्रेन प्रवाशांच्या वजनाइतकीच वजनाने चालवली जाईल. प्लास्टिकच्या बॅरलमध्ये धातूची पावडर टाकून प्रत्येकी 50 किलो वजनाचे हे उपकरण तयार करण्यात आले आहे.