स्थलांतरित पक्षांची उरणकडे पाठ

पक्षीप्रेमींमध्ये निराशेचे वातावरण

| चिरनेर | प्रतिनिधी |

सातत्याने होत असलेल्या हवामानातील बदलामुळे हजारो स्थलांतरित पक्षांनी यंदा उरणकडे पाठ फिरवली आहे. यामुळे दरवर्षी हजारो किलोमीटरचा प्रवास करुन येणाऱ्या विविध स्थलांतरित पक्षांचे यंदा दर्शन दुर्लभ झाले आहे. यामुळे पक्षीप्रेमींमध्ये सध्या तरी निराशेचे वातावरण आहे.

रायगड जिल्ह्यातील उरण परिसरात जेएनपीए, पाणजे, डोंगरी, गव्हाण-न्हावा, करंजा खाडीकिनारा आणि पाणथळी जागा, जलाशय आदी अनेक ठिकाणे स्थलांतरीत पक्षांची आश्रयस्थाने आहेत. पाणथळी आणि जलाशयात खुबे, मासे, शेवाळ, कृमी, किटक आदि पक्षांचे आवडते खाद्य विपुल प्रमाणात उपलब्ध होत आहे. त्यामुळे विविध जातींचे लाखोंच्या संख्येने स्थलांतरीत पक्षी या परिसरात मोठ्या प्रमाणात येतात.

दरवर्षी पावसाळा संपताच हिवाळ्याच्या सुरुवातीपासूनच परदेशी पक्षांच्या स्थलांतराचा काळ सुरु होतो. हवामान, अन्नाची उपलब्धता, प्रजनन, खराब हवामानापासुन बचाव व सुरक्षित वातावरणासाठी भारतात सुमारे 370 प्रजातींचे पक्षी स्थलांतर करतात. हे स्थलांतरित पक्षी सूर्य, तारे, पृथ्वीच्या चुंबकीय क्षेत्राचा आधार घेऊन दिशा ओळखतात. या स्थलांतराच्या काळावधीत उरण परिसरातील पाणथळी, जलाशये आणि खाडी किनाऱ्यावर सीगल, फ्लेमिंगो, नीलबदक, युरेशियन टील, नॉर्दर्न पिनटेल, इबिसेस, बारहेडेड गूज, हंस, तुतवार, पेलिकन, क्रेन अवाक, कारंडव आदी पाणथळी तसेच व विविध शेकडो विविध जाती, प्रजातींचे स्थलांतरित पक्षी दरवर्षी हिवाळ्यात उरण परिसरात दाखल होतात. मात्र सातत्याने हवामानात होणारे बदल आणि लांबलेला पाऊस यामुळे यंदाचे वर्ष त्याला अपवाद ठरले आहे. यावर्षी जानेवारीला सुरूवात झाली आहे. मात्र उरण परिसरात लाखोंच्या संख्येने थव्याने येणारे स्थलांतरित पक्षी आलेले आढळून येत नाहीत.काही पाणथळी जागेत स्थलांतरित पक्षी अगदी नगण्य, तुरळक संख्येने आढळून येत आहेत.

उरण परिसरात मोठ्या प्रमाणात येणाऱ्या स्थलांतरित पक्षी पाहणे पक्षी प्रेमींसाठी एक पर्वणीच असते. त्यामुळे स्थलांतरित दुर्मिळ पक्षांच्या हालचाली व छबी टिपण्यासाठी पक्षीप्रेमी दरवर्षी या ठिकाणी येत असतात. मात्र पक्षी निरीक्षणासाठी येणाऱ्या पक्षीप्रेमींसाठी कोणतीही सोय अद्यापही उपलब्ध करून देण्यात आलेली नाही. हे दुर्दैवी आहे.

बदलत्या हवामानामुळे पक्षांचे आगमन लांबणीवर
बदलते वातावरण, खराब हवामान व पावसाळा लांबल्याने उरणमध्ये यंदा विविध स्थलांतरित पक्षांचे आगमन लांबणीवर पडले आहे. अशी प्रतिक्रिया उरण वनक्षेत्रपाल नथुराम कोकरे यांनी व्यक्त केली आहे. तर थंडीच्या दिवसातही धोकादायक वादळे, अतिवृष्टी व सातत्याने बदलत्या हवामानामुळे यंदा जानेवारी महिना उजाडला तरीही उरणमध्ये स्थलांतरित विविध पक्ष्यांचे दर्शन झाले नसल्याची प्रतिक्रिया वन्यजीव संरक्षण संस्थेचे अध्यक्ष विवेक केणी यांनी व्यक्त केली आहे.