रायगडचे ‌‘बालकल्याण’ धोक्यात

विभागात 133 पदे रिक्त; अंगणवाडी सेवांवर ताण

| रायगड | जिल्हा प्रतिनिधी |

सहा महिने ते सहा वर्षे वयोगटातील बालकांच्या शारीरिक आणि बौद्धिक विकासासाठी अंगणवाडी सेविका महत्त्वाची भूमिका बजावत असतात. त्याचबरोबर स्तनदा माता आणि गरोदर महिलांच्या आरोग्याची काळजी घेण्याचे कामही त्या करत असतात. मात्र, रायगड जिल्ह्यात महिला व बालकल्याण विभागांतर्गत अंगणवाडी सेविका, बाल विकास प्रकल्प अधिकारी आणि पर्यवेक्षिका अशी एकूण 133 पदे रिक्त असल्याने कामकाजावर मोठा परिणाम होत आहे. ही पदे भरण्यास शासनाकडून होत असलेल्या विलंबामुळे कार्यरत कर्मचाऱ्यांना मोठ्या ताणाखाली काम करावे लागत आहे.

रायगड जिल्ह्यातील ग्रामीण लोकसंख्या सुमारे 16 लाख 64 हजार इतकी असून, जिल्ह्यात 810 ग्रामपंचायती, 2118 महसुली गावे आणि 1949 वाड्या आहेत. या विस्तृत ग्रामीण भागात तीन हजारांहून अधिक अंगणवाडी केंद्रे कार्यरत आहेत. या केंद्रांमध्ये सुमारे 3080 अंगणवाडी सेविका व मदतनीस कार्यरत आहेत. अंगणवाडी सेविका तीन ते सहा वर्षे वयोगटातील बालकांच्या बौद्धिक विकासासाठी विविध उपक्रम राबवतात. चित्र, अंक, कविता आणि गाण्यांच्या माध्यमातून मुलांना शिक्षण देतात. तसेच बालकांच्या शारीरिक विकासासाठी पोषण आहार तयार करून देणे, शासनाकडून मिळणारा आहार लाभार्थ्यांपर्यंत पोहोचवणे, ही जबाबदारीही त्या पार पाडतात. सहा महिने ते तीन वर्षे वयोगटातील बालकांच्या वाढीसाठीही त्यांचे योगदान महत्त्वाचे आहे.

याशिवाय, घरोघरी जाऊन बालकांना अंगणवाडीत आणणे, बालसंख्या वाढवणे, विविध शासकीय योजनांची अंमलबजावणी करणे आणि त्याची माहिती ऑनलाईन पद्धतीने वरिष्ठांकडे पाठवणे ही कामेही अंगणवाडी सेविका करत असतात. मात्र, या सर्व जबाबदाऱ्यांदरम्यान आवश्यक मनुष्यबळाची कमतरता प्रकर्षाने जाणवत आहे.

फेब्रुवारी 2026 च्या आकडेवारीनुसार, जिल्ह्यात बाल विकास प्रकल्प अधिकाऱ्यांची 10, पर्यवेक्षिकांची 42 आणि अंगणवाडी सेविकांची 81 पदे रिक्त आहेत. त्यामुळे विद्यमान कर्मचाऱ्यांवर कामाचा अतिरिक्त ताण पडत असून, सेवा पुरविताना अडचणी निर्माण होत आहेत. परिणामी, ग्रामीण भागातील बालविकास आणि पोषण योजनांच्या प्रभावी अंमलबजावणीवर परिणाम होण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे.

प्राप्त माहितीनुसार, जिल्ह्यात बाल विकास प्रकल्प अधिकाऱ्यांची एकूण 16 पदे मंजूर असताना केवळ 6 पदे भरलेली आहेत. पर्यवेक्षिका पदांमध्ये 106 पैकी 64 पदे कार्यरत असून, उर्वरित पदे रिक्त आहेत. या रिक्त पदांमुळे अंगणवाडी केंद्रांचे निरीक्षण, मार्गदर्शन आणि नियंत्रण यावर परिणाम होत असल्याचे सांगितले जात आहे.

तालुकानिहाय रिक्त पदांची स्थिती चिंताजनक
रायगड जिल्ह्यातील विविध तालुक्यांमध्ये अंगणवाडी सेविकांची रिक्त पदे मोठ्या प्रमाणावर दिसून येत आहेत. महाड आणि माणगाव येथे प्रत्येकी 8 पदे रिक्त आहेत. पोलादपूरमध्ये 12, श्रीवर्धनमध्ये 14 आणि पेणमध्ये 7 पदे रिक्त आहेत. मुरुड आणि अलिबाग येथे प्रत्येकी 1, तर कर्जत, सुधागड, उरण, तळा आणि खालापूर येथे प्रत्येकी 3 पदे रिक्त आहेत. रोहा तालुक्यात सर्व पदे भरलेली असल्याचे समाधानकारक चित्र आहे. बालकांचे पोषण, आरोग्य तपासणी आणि पूर्वप्राथमिक शिक्षणासाठी अंगणवाडी केंद्रे अत्यंत महत्त्वाची आहेत. मात्र, मनुष्यबळाच्या कमतरतेमुळे कार्यरत कर्मचाऱ्यांवर अतिरिक्त कामाचा ताण वाढत आहे. त्यामुळे अंगणवाडी सेविका व मदतनीस यांच्याकडून लवकरात लवकर भरती प्रक्रिया राबवावी, अशी मागणी जोर धरत आहे. महिला व बालविकास विभागाने तातडीने ही पदे भरून सेवा अधिक सक्षम करावी, अशी अपेक्षा व्यक्त केली जात आहे.