शिमगोत्सवात रंगतोय गोमुचा नाच आणि शंकासुराचे खेळ

| तळा | श्रीकांत नांदगावकर |
शिमगोत्सव जसजसा समिप येऊ लागला तसतसा रायगडसह संपूर्ण कोकणात शिमगोत्सवाची लगबग सुरु झाली असून,तळा तालुक्यात गावोगावी गोमुचा नाच आणि शंकासुराचे खेळ रंगू लागले आहेत. तळा तालुक्यात फाल्गुन शुद्ध पंचमीपासून होळीला सुरवात झाली असून.गेले दोन वर्षे कोरोनाच्या साथीने या पारंपारिक सणावर देखील निर्बंध घालण्यात आले होते.पण आता निर्बंध उठल्याने सार्‍यांचाच उत्साह दुणावला आहे.

काटेसावरीचा होम कोकणात काटेसावरी ची पुष्कळ झाडे असल्यामुळे त्याचा होम आणतात. होळी लावण्याच्या प्रथा वेगवेगळ्या आहेत तळा येथे सावरीच्या होमाला पिलु म्हणतात. पहिले पिलु ते पूर्णिमेचा होम यांची उंची वाढत जाते. पिला रचल्यानंतर लहान मुले केंबळी मागावयास जातात. केंबळी म्हणून गावातील लोकांकडून गवत पेंढा किंवा जळाऊ लाकडे दिली जातात केंबळी मागून आल्यानंतर पिला लावला जातो.

तमाशाचे खेळ रंग भरतात परगण्यातील प्रत्येक गावातील तमाशा तळा शहरात येतो. प्रत्येक घरोघरी तमाशाचा नाच होतो. गोमूची भूमिका एक पुरुष करतो. गोमू कशी सजली, साडीचा रंग,डिजाईन, केसांची रचना, तोंडाची रंगरंगोटी, नकली दागदागिने या सर्वच गोष्टींचे कुतूहल असते. त्यांच्याबरोबर असलेला गाणारा वाजवणारा आणि त्यांचे साथीदार या सर्वांच्या कालागुणांवर बिदागी अवलंबून असते. गावातील कवी कवने,लावण्या व होळीची गीते तयार करतात. शिमग्याला नाचाला देण्यात येणारा पोस्त कधीही भार वाटत नाही. तो त्यांचा हक्क असल्यासारखा बाजूला काढून ठेवला जातो. दिवशी होळी लावण्यासाठी दुपारपर्यंत लाकडे गोळा केल्यानंतर होमासाठी सावरीचे उंच झाड तोडून त्यावरील काटे काढतात. तसेच त्याला नाचत नाचत होळी स्थानावर आणले जाते. आणलेली सर्व लाकडे व आंब्याची टाळी व्यवस्थित रचून त्यावर गवत पेंड यांचे आच्छादन केले जाते. होळी सजवून झाल्यानंतर गावातील महिलांकडून पुरण पोळीचा नैवेद्य दाखवून होळीची पूजा केली जाते तसेच होळीला नवस बोलले जाते व मागील नवस फेडले जाते. होळीत प्रत्येक जण भक्तिभावाने नारळ अर्पण करतात.

यानंतर गावातील नागरिक होळीच्या भोवती फिरून देवतांना फाग म्हणत आमंत्रण देतात.फाग म्हणून झाल्यानंतर सामूहिक बोंब मारली जाते. शेवटी गावातील पाच तरुण पाच ठिकाणी ठेवण्यात आलेल्या कापुरावर गवत पेटवून होळी पेटवितात. यामध्ये प्रामुख्याने जोगवाडी येथील होळी लागल्यानंतर सर्व गावांची होळी लागते.पौर्णिमेच्या दुसर्‍या दिवशी सकाळी सात वाजता बाजारपेठेतून चंडिका देवीच्या मंदिरात धुळवड काढली जाते. धुळवडीमध्ये कळकीच्या काट्यांचा चुडा बनवून त्यावर फुलांचा तुरा डफावर बांधला जातो. चुडा व होळीची धूळ घेऊन ग्रामस्थ मिरवणुकीने नाचत निघतात. चंडिका देवीचे दर्शन घेऊन धुळवड आल्या मार्गे परत जाऊन होळीच्या स्थानावर सांगता होते.