आय झोनमुळे निजामपूरच्या विकासाला खीळ

दहा दशके विकासापासून दूर; भविष्यातील विकासाचा महत्त्वाचा प्रश्न

| माणगाव | प्रतिनिधी |

माणगाव तालुक्यातील निजामपूर परिसराच्या विकास आराखड्यात ‘आय झोन’ ऐवजी ‘आर झोन’चा समावेश करावा, अशी मागणी आता स्थानिक नागरिकांनी पुन्हा एकदा आक्रमकपणे लावून धरली आहे. गेल्या अनेक वर्षांपासून पालकमंत्री भरत गोगावले, महिला व बाल विकास मंत्री अदिती तटकरे तसेच खा. सुनील तटकरे यांच्याकडे निवेदने देऊन नागरिकांनी ‘आय झोन’ नको, ‘आर झोन’ द्या, अशी मागणी केली आहे. 40 वर्षे पासून निजामपूरला आय झोन टाकला असल्याने गेली दहा दशके मागे निजामपूर विकासा पासून दूर फेकला गेला आहे. त्यामुळे विकासाला चांगलीच खेळ बसली आहे. मात्र, या प्रश्नावर लोकप्रतिनिधीतून अद्याप ठोस निर्णय अथवा स्पष्ट भूमिका पुढे न आल्याने नागरिकांमध्ये कमालीची नाराजी पसरली आहे.

निजामपूर परिसराचा झपाट्याने विस्तार होत असताना येथील जमीन वापराचे नियोजन हा भविष्यातील विकासाच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाचा प्रश्न बनला आहे. स्थानिक नागरिकांच्या घरांच्या गरजा, वाढती लोकसंख्या, नव्या पिढीचे स्थायिक होणे आणि परिसरात निर्माण होणाऱ्या व्यावसायिक संधी लक्षात घेता निवासी क्षेत्रासाठी अधिक जागा उपलब्ध होणे आवश्यक असल्याचे नागरिकांचे म्हणणे आहे. नागरिकांच्या मते, ‘आर झोन’ उपलब्ध झाल्यास निवासी बांधकामाला नियोजनबद्ध स्वरूप मिळू शकते. जमीन निवासी वापरासाठी उपलब्ध झाल्याने अधिकृत बांधकाम, घरकुल निर्मिती आणि निवासी वसाहतींच्या विकासाला चालना मिळण्याची शक्यता आहे. तसेच जमीन ‘एनए’ करण्याची प्रक्रिया सुलभ होऊन मालमत्तेचा आर्थिक वापर वाढू शकतो, असे नागरिकांचे म्हणणे आहे. याशिवाय नियोजनबद्ध टाऊन प्लॅनिंगला चालना मिळाल्यास रस्ते, पाणीपुरवठा, गटारे, वीज, स्वच्छता, सार्वजनिक सुविधा यांचे भविष्यातील नियोजन करता येऊ शकते. निवासी क्षेत्राचा विस्तार झाल्यास राष्ट्रीयीकृत बँका व इतर वित्तीय संस्था कडून पात्रते नुसार गृहकर्ज किंवा मालमत्तेशी संबंधित कर्ज सुविधा मिळण्याच्या शक्यता वाढू शकतात. त्यामुळे स्थानिकांच्या घरांच्या गरजा पूर्ण करण्या सोबतच जमिनीच्या आर्थिक वापरालाही चालना मिळू शकते.

‘आर झोन’ च्या माध्यमातून निजामपूर परिसराचा विस्तार नियोजनबद्ध पद्धतीने झाल्यास बाहेरील बिल्डर, व्यावसायिक आणि गुंतवणूकदार येथे येण्याची शक्यता आहे. त्यातून बांधकाम व्यवसाय, दुकाने, सेवा उद्योग, लघुउद्योग, कार्यालये तसेच विविध व्यावसायिक उपक्रमांना चालना मिळू शकते. परिणामी स्थानिक तरुणांसाठी रोजगार आणि स्वयंरोजगाराच्या नव्या संधी निर्माण होऊ शकतात. निजामपूरचा विकास केवळ घरबांधणी पुरता मर्यादित न राहता त्याला आर्थिक आणि व्यावसायिक केंद्राचे स्वरूप प्राप्त होऊ शकते.

मात्र, हा विकास अनियंत्रित पद्धतीने न होता सक्षम नगररचना आणि पायाभूत सुविधांच्या नियोजनासह झाला पाहिजे, अशी नागरिकांची अपेक्षा आहे. दरम्यान, ‘आय झोन’ म्हणजे संस्थात्मक वापरासाठी राखीव क्षेत्र. अशा क्षेत्रातून शैक्षणिक संस्था, आरोग्य सुविधा, प्रशासकीय कार्यालये, सार्वजनिक संस्था किंवा इतर आवश्यक संस्थात्मक प्रकल्पांसाठी जमीन उपलब्ध होऊ शकते. त्यामुळे ‘आय झोन’ पूर्णपणे निरुपयोगी आहे, असे म्हणता येणार नाही. मात्र, निजामपूरच्या सध्याच्या गरजा आणि भविष्यातील नागरी विस्तार लक्षात घेता संस्थात्मक क्षेत्राचे प्रमाण, प्रत्यक्ष गरज आणि उपलब्ध जागेचा वापर याचा फेरआढावा घेणे आवश्यक आहे.

सर्वेक्षणात्मक अभ्यास करा
निजामपूरच्या विकासाचा प्रश्न हा केवळ एका झोनचा प्रश्न नसून पुढील अनेक दशकांच्या नागरी विकासाचा प्रश्न आहे. त्यामुळे स्थानिक नागरिकांचे म्हणणे ऐकून, प्रत्यक्ष परिस्थितीचा सर्वेक्षणात्मक अभ्यास करून आणि भविष्यातील लोकसंख्या व पायाभूत सुविधांचा विचार करून विकास आराखड्यात योग्य बदल करणे गरजेचे आहे. निजामपूरच्या विकासाला दिशा देणारा भूवापर आराखडा हवा; विकासाला अडथळा ठरणारा नव्हे. 'आय झोन' की 'आर झोन' हा निर्णय केवळ कागदावरील नकाशावर न घेता निजामपूरकरांच्या भविष्यासमोर ठेवून घेतला पाहिजे, अशी जोरदार मागणी नागरिकांतून होत आहे.