बहावा फुलांनी रस्ते फुलले

शेतकऱ्यांची पावसाची चिंता मिटली

| कर्जत | प्रतिनिधी |

वसंत ऋतूमध्ये रस्त्याच्या कडेला हिरवीगार पानाच्या झाडांमधून खाली जमिनीवरून लोम्बकळणारी पिवळ्या फुलांची झाडे सर्वांचे लक्ष वेधून घेत असतात. बहावा असे त्या पिवळ्या धमक फुलांच्या झाडाचे नाव असून, ते झाड फुलांनी बहरले कि पुढील 60 दिवसांनी पाऊस येतो असे साधारण म्हटले जाते. मात्र, बहावा बहराला कि यावर्षी चांगला पाऊस होईल अशी अटकळ शेतकरी बांधून असतात. त्यामुळे बहाव्याच्या पिवळी धमक फुले पाहून बळीराजा आणि निसर्गप्रेमी खुश तसेच आनंदी आहे. प्रामुख्याने कर्जत नेरळ रस्त्यावर श्री सदस्य यांनी लावलेल्या बहावाचे झाडे त्या झाडावर फुललेल्या फुलांनी सर्वांचे लक्ष वेधून घेत आहेत.

चैत्राचे आगमन झाले की निसर्गात अनेक रंगीबेरंगी फुले फुलायला सुरुवात होते. करंज, करवंद, कुडा यांच्यासोबत आणखी एक झाड संपूर्ण फुलांनी बहरते; ते झाड म्हणजे ‘बहावा’. हा 100 टक्के भारतीय कुळातील असून भारताच्या विविध भागात आढळते पिवळ्या धमक फुलांच्या पाकळ्यांनी भरलेले बहाव्याकडे पाहणे म्हणजे नेत्रसुख देत असतो. या झाडाला मराठीत बहावा तर शास्त्रीय नाव ‘कॅशिया फिस्टुला’ हे नाव आहे. त्याच्या शेंगेवरून पडले. बहाव्याचा वृक्ष साधारण 8 ते 10 मी. पर्यंत उंच वाढतो आणि त्या वृक्षाची पाने संयुक्तपर्णी सम संख्य असून 4 ते 8 पर्णिकांच्या जोड्या मिळून एक पान बनते. हिवाळ्यात वृक्ष पर्णहीन असतो. बहाव्याच्या अंगुराच्या झुपक्यासारख्या दिना पिवळ्या फुलांचे सौंदर्य वेड लावणारे असते. बहुगुणी बाहवा एक वनौषधी म्हणून उपयोगान अतो. फुलांच्या सोनेरी रंगामुळे हा वृक्ष ‘गोल्डन शोवर ट्री’ म्हणून ओळखला जातो. कर्जत तालुक्यातील बहुतेक रस्त्याच्या आजूबाजूला बहाव्याची झाडे फुललेली दिसून येत आहेत.

त्यात सर्वाधिक झाडे कर्जत- मुरबाड राष्ट्रीय महामार्ग तसेच कर्जत- कल्याण राज्यमार्ग रस्त्यावर आढळून येत आहेत. दहिवली येथील प्राध्यापक महाविद्यालयाबाहेर आणि नेरळ रेल्वे स्थानकाबाहेर असलेले बहाव्याचे झाड फुलले आहे. नेरळ- कळंब रस्त्यावर देखील रस्त्याच्या कडेला फुललेले बहाव्याचे झाड वाहनचालक आणि वाहनातून प्रवास करणारे यांचे लक्ष वेधत आहेत. जेमतेम पंधरा दिवस बहाव्याला पिवळी धमक आणि आकर्षक वाटणारी फुले असतात, त्यामुळे निसर्गप्रेमी त्याचा कसा आस्वाद घेतात आणि आपले कुतूहल जागृत करतात हे पाहण्यासारखे आहे.

बहावा ही आकर्षक पिवळ्या रंगाची फुले येणारी वनस्पती आहे. बहावा फुलण्याचा मार्च ते मे हा काळ आहे. एप्रिल महिन्यात बहावा ही वनस्पती पूर्णतः फुलून येते; परंतु यंदा बहावा ही वनस्पती मोठ्या प्रमाणात बहरली आहे. यावरून पावसाचा अंदाज बांधला जातो. बहाव्याच्या बहरण्यावर यंदाच्या मोसमात वेळेवर आणि चांगला पाऊस होण्याचे संकेत बहावा वनस्पतीने दिले आहेत. पूर्वीच्या काळी पावसाचा अंदाज घेण्यासाठी कोणती आधुनिक साधने, यंत्रसामग्री नव्हती; परंतु निसर्गच पावसाच्या आगमनाचा संकेत द्यायचा आणि आताही निसर्ग तेच काम करतो. त्यामुळे शेतकऱ्याला पावसाचा अंदाज घेता येत असे. निसर्गातील प्रत्येक झाडाचा फुले, फळे येण्याचा एक विशिष्ट काळ आहे. काही झाडे, वनस्पतींचे काही गुण आहेत. यावर्षी बहावा वनस्पतीला सर्वत्र मोठ़या प्रमाणात बहार आला आहे. यावरून यंदाचा पाऊस वेळेवर आणि चांगला होईल असे संकेत यावर्षी शेतकऱ्यांना मिळत आहेत. सध्या वैज्ञानिक युगामध्ये पाऊस कधी येणार, हे सांगणारी यंत्रणा, हवामानशास्त्र प्रगत असले, तरी ग्रामीण भागातील शेतकरी हे अनेक गोष्टींवरून पाऊस लवकर येणार की उशिरा येणार, याचा अंदाज घेतात. निसर्गाच्या आगमनाची चाहूल देतो. अनेक वनस्पती या नैसर्गिक बदलाचे संकेत ,उलट असल्याने शेतकऱ्यांचे बहाव्याच्या झाडाकडे विशेष लक्ष असते.