किल्ल्यांच्या प्रतिकृतींतून शिवशौर्याचा जागर

कुंभारवाड्यात महाराजांचे पुतळे, मावळे तयार; लहान मुलांपासून तरुणाईपर्यंत सर्वांना आकर्षण

| खांदा कॉलनी | प्रतिनिधी |

पनवेल दिवाळीचा सण म्हणजे दिव्यांचा प्रकाश, फराळाचा गोडवा आणि बालपणीच्या आठवणींचा खजिना! या सणाला छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या शौर्याची आणि स्वराज्याच्या गौरवशाली इतिहासाची जोड मिळाली की, दिवाळीचा आनंद आणखी द्विगुणित होतो. दिवाळीत घरासमोर किंवा अंगणात साकारले जाणारे शिवकालीन किल्ले ही केवळ मातीची प्रतिकृती नसून, नव्या पिढीला स्वराज्याचा इतिहास सांगणारी जिवंत परंपरा आहे.

पनवेलमध्ये दिवाळीच्या पार्श्वभूमीवर विविध ठिकाणी किल्ल्यांच्या प्रतिकृती उभारण्याची लगबग सुरू झाली आहे. लहान मुलांपासून तरुणाईपर्यंत आणि ज्येष्ठ नागरिकांपर्यंत सर्वांनाच या किल्ल्यांचे आकर्षण असते. विशेषतः पनवेलच्या कुंभारवाड्यात दिवाळीच्या निमित्ताने छत्रपती शिवाजी महाराजांचे पुतळे, त्यांचे शूर मावळे, गड-किल्ले आणि शिवकालीन आरमार साकारण्याच्या कामाला जोरदार सुरुवात झाली आहे.

कुंभारवाड्यात तयार होणाऱ्या या प्रतिकृतींमधून शिवकालीन इतिहासाचे विविध पैलू उलगडतात. गडांचे बुरूज, तटबंदी, प्रवेशद्वारे, लढाईसाठी सज्ज असलेले मावळे आणि समुद्रावर स्वराज्याचे रक्षण करणारे आरमार अशा स्वरूपातील कलाकृतींना दिवाळीत विशेष मागणी असते. प्रत्येक मूर्ती आणि प्रत्येक किल्ला घडवताना कारागिरांचे कौशल्य, मेहनत आणि कल्पकता पणाला लागते.

दिवाळीच्या सुट्टीत मातीचे किल्ले तयार करणे, त्यांची सजावट करणे आणि त्यावर शिवरायांचा पुतळा विराजमान करणे, हा अनेक कुटुंबांसाठी आनंदाचा सोहळा असतो. काही ठिकाणी तरुण मंडळी एकत्र येऊन मोठ्या किल्ल्यांचीनिर्मिती करतात. या उपक्रमातून एकी, सहकार्य आणि इतिहासाविषयीची आस्था यांचीही शिकवण मिळते.

कुंभारवाड्यातील कारागिरांच्या हातून आकार घेणारे हे पुतळे, मावळे, किल्ले आणि आरमार दिवाळीच्या बाजारात शिवप्रेमींचे लक्ष वेधून घेतात. या कलाकृतींमागे केवळ व्यवसाय नसून, महाराष्ट्राच्या ऐतिहासिक वारशाशी जोडलेली एक सांस्कृतिक परंपराही जपली जाते. दिवाळीतील दिव्यांच्या प्रकाशात उजळणारे हे मातीचे किल्ले मुलांच्या चेहऱ्यावर आनंद फुलवतात; तर मोठ्यांच्या मनात स्वराज्याच्या इतिहासाच्या आठवणी जागवतात. मातीच्या कणाकणातून उभा राहणारा हा शिवशौर्याचा वारसा पुढील पिढीपर्यंत पोहोचत राहावा, हीच या परंपरेची खरी श्रीमंती आहे.

आरमारातूनही स्वराज्याचा गौरव
छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या पराक्रमाची चर्चा करताना त्यांच्या आरमाराचे महत्त्वही तितकेच मोठे आहे. त्यामुळे किल्ल्यांसोबत शिवकालीन नौका आणि आरमाराच्या प्रतिकृतींनाही विशेष स्थान मिळत आहे. समुद्रकिनाऱ्यांचे संरक्षण आणि सागरी सामर्थ्याची जाणीव करून देणाऱ्या या प्रतिकृतींमुळे शिवरायांच्या दूरदृष्टीची ओळख नव्या पिढीला होते.

मातीच्या किल्ल्यांतून इतिहासाशी नाळ
आजच्या डिजिटल युगात मोबाईल आणि संगणकाच्या विश्वात रमणाऱ्या मुलांना शिवकालीन इतिहासाची ओळख करून देण्यासाठी दिवाळीतील किल्ल्यांची परंपरा महत्त्वाची ठरते. किल्ला उभारताना मुलांना महाराजांचे पराक्रम, मावळ्यांचे शौर्य, स्वराज्याची संकल्पना आणि गड-किल्ल्यांचे ऐतिहासिक महत्त्व जाणून घेण्याची संधी मिळते. घरातील ज्येष्ठ मंडळीही मुलांना शिवरायांच्या पराक्रमाच्या गोष्टी सांगत या परंपरेत सहभागी होतात.