भारतीय चाहत्यांच्या फिफा पाहण्यावर संकट

वर्ल्ड कपला दोन महिन्यांपेक्षा कमी वेळ; कोणत्याही चॅनलने घेतले नाहीत हक्क

| मुंबई/पॅरिस | वृत्तसंस्था |

भारतीय फुटबॉल चाहत्यांसाठी एक अत्यंत चिंताजनक बातमी आहे. फिफा विश्वचषक 2026 सुरू होण्यास आता दोन महिन्यांपेक्षा कमी कालावधी शिल्लक आहे. परंतु, भारतात अद्याप कोणत्याही नेटवर्कने त्याचे प्रसारण हक्क विकत घेतलेले नाहीत. फिफाने जपान, इंडोनेशिया, सिंगापूर आणि हाँगकाँगसह संपूर्ण आशियामध्ये आधीच करार निश्चित केले आहेत, परंतु भारतात फिफा टीव्हीवर दाखवण्यासाठी कोणताही ब्रॉडकास्टर पैसे खर्च करण्यास तयार नाही. ही परिस्थिती असामान्य आहे कारण भारताला फिफाद्वारे एक प्रमुख फुटबॉल बाजारपेठ मानले जाते.

या वर्षाच्या सुरुवातीला कोका -कोलाच्या प्रायोजकत्वाखाली फिफा विश्वचषकाची ट्रॉफी भारतात आली होती, ज्याबद्दल चाहत्यांमध्ये प्रचंड उत्साह दिसून आला होता. भारतात फिफा विश्वचषकाचे प्रसारण नेहमीच कोणत्या ना कोणत्या प्रमुख नेटवर्ककडे राहिले आहे. 2002 मध्ये टेन स्पोर्ट्स, 2010 मध्ये ईएसपीएन-स्टार, 2014 आणि 2018 मध्ये सोनी पिक्चर्स नेटवर्क आणि 2022 मध्ये वायकॉम18 ने हक्क विकत घेतले होते आणि स्पोर्ट्स 18 व जिओ सिनेमावर त्याचे प्रक्षेपण झाले होते.

पण 2026 साठी परिस्थिती पूर्णपणे उलट आहे. जुलै 2025 मध्ये, फिफाने भारतीय उपखंडासाठी निविदा जारी केल्या होत्या. यात 2026 आणि 2030 च्या विश्वचषकाचे हक्क एकत्र बंडल केले होते, जेणेकरून हा करार ब्रॉडकास्टर्सना आर्थिकदृष्ट्या आकर्षक वाटेल. याव्यतिरिक्त, 2027 च्या महिला विश्वचषकासाठीही स्वतंत्र निविदा काढण्यात आली होती. याची अंतिम मुदत 2 सप्टेंबर 2025 होती, जी खूप आधीच निघून गेली आहे. पण हक्क अजूनही विकले गेलेले नाहीत.

भारत हे सबस्क्रिप्शन बाजार नाही, तर ते जाहिरातींवर चालते. एका माजी ब्रॉडकास्टिंग सीईओनुसार, क्रिकेटमध्ये प्रत्येक षटकानंतर जाहिरातीची संधी असते, पण फुटबॉलमध्ये तसे नाही. हाफ-टाइम दरम्यान लोक अनेकदा टीव्ही बंद करतात. याच कारणामुळे 2018 मध्ये फुटबॉल विश्वचषकाचा जाहिरात प्रभाव 12.6 अब्ज डॉलर होता, जो 2026 मध्ये 10.5 अब्ज डॉलरपर्यंत कमी होण्याचा अंदाज आहे.

स्टार इंडिया आणि वायकॉम18 च्या विलीनीकरणानंतर भारतीय बाजारात स्पर्धा कमी झाली आहे. अहवालानुसार, सुरुवातीला फिफाने 2026 आणि 2030 च्या विश्वचषक स्पर्धेच्या एकत्रित हक्कांची किंमत सुमारे 928 कोटी रुपये ठेवली होती. ग्राहक न मिळाल्याने ती कमी करून सुमारे 324 कोटी रुपये करण्यात आली. मात्र, जिओस्टार या पॅकेजची किंमत सुमारे 232 कोटी रुपयांच्या आसपास मानत आहे.

सोशल मीडियावर फुटबॉलची खूप चर्चा होते, पण ही व्ह्यूअरशिप पैशात रूपांतरित होत नाही. भारतीय प्रेक्षक फुटबॉल पाहण्यासाठी पैसे देण्यास कचरतात. भारताने 2018 ते 2022 दरम्यान टीव्हीवर 8.7 कोटी प्रेक्षक गमावले होते, कारण लोक डिजिटलकडे वळले होते, पण तिथेही जाहिरातीतून मिळणारे उत्पन्न नाममात्र आहे. अशा परिस्थितीत प्रसारक मोठ्या इव्हेंटचा धोका पत्करण्यास तयार नाहीत.